Proeftuin Sediment Rijnmond kan van start!

Delta Platform begeeft zich op het glibberige pad van slib en zand. Een avontuur dat uitmondt in een stevig project. Proeftuin Duurzaam Sedimentbeheer is een  samenwerkingsverband dat subsidie krijgt voor onderzoek naar slimme manieren om de sedimentkringloop in de Rijn-Maasmonding gesloten te houden. Een meerwaarde voor de natuur en ook nog kostenbesparend volgens Peter van Veelen, kennis liaison Delta Platform en vanaf het begin overtuigd van de zin van dit project.

Alle nieuwsberichten

Delta Platform begeeft zich op het glibberige pad van slib en zand. Een avontuur dat uitmondt in een stevig project. Proeftuin Duurzaam Sedimentbeheer is een samenwerkingsverband dat subsidie krijgt voor onderzoek naar slimme manieren om de sedimentkringloop in de Rijn-Maasmonding gesloten te houden. Een meerwaarde voor de natuur en ook nog kostenbesparend volgens Peter van Veelen, kennis liaison Delta Platform en vanaf het begin overtuigd van de zin van dit project.

Gefeliciteerd Peter!

Dankjewel, ik ben blij dat de subsidie is toegekend. Nu kunnen we verder met Proeftuin Sediment Rijnmond.

Mooie titel, wat houdt dat in?

Baggeraars halen jaarlijks grote hoeveelheden zand en slib uit de Rijn-Maasmonding om vaarwegen en havens op diepte te houden. Dit sediment verdwijnt per schip naar een plek op zee. Een kostbare zaak die bovendien slecht is voor het milieu vanwege de uitstoot van het transport. Tegelijkertijd is op andere plaatsen juist behoefte aan zand en slib. Bijvoorbeeld voor natuurontwikkeling of voor natuurherstel en erosiebestrijding. Op de langere termijn is sediment ook nodig voor het aanleggen van dijken om ons land te beveiligen tegen de stijging van de zeespiegel. Het is een stuk duurzamer om gebaggerd sediment niet in zee te storten maar meteen te gebruiken op een plek dichtbij huis. Daarmee belasten we het milieu minder en kunnen de kosten dalen.

Van wie komt dit initiatief?

WNF, het Wereld Natuur Fonds, kwam in 2017 met de vraag hoe het zit met de sedimentstromen in de Rijn-Maasmonding, of we het sedimentbeheer op een andere manier kunnen inrichten en wat dat kan betekenen voor het natuurherstel en waterveiligheid. WNF wil het natuurbelang in de delta aanjagen door nieuwe innovatieve aanpakken te initiëren. En daar geloof ik wel in. Het is natuurlijk vreemd dat we met sediment slepen in plaats van de stromen te sluiten. Ik werkte destijds voor TU Delft en ben met Delta Platform gaan kijken naar partijen die ook de sedimentstromen willen verbeteren.

Hoe heb je dat aangepakt?

Twee studenten hebben op kosten van Delta Platform en TU Delft een kleine tentoonstelling gemaakt voor op de Internationale Architectuur Biënnale in Rotterdam. Dat resulteerde in een expertmeeting waarbij mensen van Deltares, TU Delft, gemeente Rotterdam en het havenbedrijf met elkaar in gesprek gingen. Daarna zijn studenten van TU Delft, HZ UAS en Hogeschool Rotterdam in het Sediment Lab aan de slag gegaan met onderzoeksvragen. Hoe kan je met het sediment nieuwe natuur maken? Kan je het gebaggerde sediment gebruiken bij stedelijke ontwikkelingen als gedeeltelijke vervanger van zand dat nu nog vanuit de zee wordt opgehaald?

Wat leverde dat op?

Interessante studies en rapporten bij de eindpresentaties, maar wel veel los zand, om even in de sfeer van het onderwerp te blijven. Daarna bleef het stil.

Wat hebben jullie vervolgens gedaan om de boel aan te jagen?

Met Delta Platform hebben we belanghebbenden, waaronder het havenbedrijf, Rijkswaterstaat en de baggeraar, bij elkaar gebracht om ze te overtuigen dat sedimentbeheer duurzamer kan. Dat is gelukt. Een voordeel was dat Rijkswaterstaat ook zelf al bezig was met een idee van een proeftuin duurzaam sedimentbeheer. Door de krachten te bundelen lukte het om een voorstel voor een onderzoeksprogramma op te stellen. Een jaar later lag er een voorstel en nu is de TKI subsidie binnen.

Daaraan is de voorwaarde verbonden dat een publiek-private samenwerking ontstaat tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen. Wie zijn dat in dit geval?

Deltares en Wageningen Marine Research in Yerseke zijn de onderzoekspartners. Andere partners zijn Havenbedrijf Rotterdam, Rijkswaterstaat, Waterschap Hollandse Delta, het WNF en Natuurmonumenten en natuurlijk een van de baggerbedrijven. Uiteraard krijgt een groep studenten een belangrijke rol in dit programma.

Wat houdt het onderzoek in?

Op drie plekken gaan we een demonstratie opzetten, een in de haven, een in de stad en een in het landelijk gebied. Eerst maken we een sedimentbalans: wat komt er binnen aan materiaal, wat gaat er uit en hoeveel is er nodig. Om de sedimentstroom te sluiten kunnen we bijvoorbeeld aansluiten bij een dijkophoging waarbij we het gebaggerde materiaal kunnen gebruiken. Een ander idee is om een ‘slibmotor’ op een slimme plek in de delta maken waar erosie plaatsvindt. Door slim gebruik te maken van de stroming kan het door de baggeraar neergelegde sediment zelf verplaatsen. Ingewikkeld, want je wil niet dat het slib in een haventje verderop terechtkomt en dat je vervolgens dat haventje weer moet baggeren. Een andere toepassing zien we voor het vullen van diepe erosiekuilen, die een gevaar vormen voor dijken en bruggen in de Oude Maas. Uiteindelijk willen we lopende projecten op een innovatieve manier beïnvloeden. Bij de demonstratieplekken werken we samen met een lokaal uitvoeringsproject, zoals een natuurontwikkeling of dijkversterking. Uitdaging daarbij is de korte window of opportunity, je hebt maar even de kans om met een innovatieve aanpak aan te sluiten op een lopend uitvoeringsproject.

Maakt het nog uit welk slib je gebruikt?

Jazeker. De kwaliteit van het gebaggerde materiaal is erg belangrijk. Voor natuurontwikkeling heb je schoon en fijn slib nodig. Voor erosieproblemen in de rivier gaat het om grover materiaal, zoals zand. Daarbij zal het altijd om schoon materiaal moeten gaan, maar gelukkig is veel gebaggerd sediment voldoende schoon om weer toegepast te kunnen worden.

Eigenlijk heb je een soort slibmakelaar nodig?

Wij denken meer aan een slibbank met een baggerbedrijf als baggermanager die alle belangen behartigt: havenbelang, natuur, waterveiligheid, en daarvoor wordt beloond. In de toekomst willen we met alle stakeholders -en het sediment als grondstof- een samenwerking opzetten waarbij je alle belangen zo goed mogelijk een plek geeft. Maar eerst zullen we moeten bewijzen dat het toepassen van het materiaal kan en mag en economisch haalbaar is.

Wanneer ga je van start?

In 2021. Dit project loopt vier jaar. We willen bij lopende activiteiten aansluiten. Bijvoorbeeld de Groene Poort bij de Nieuwe Waterweg en het door Wereld Natuur Fonds en natuurmonumenten aan te leggen natuurgebied langs het Spui. De kunst is de planning, je hebt maar een paar maanden tijd om op de bok te springen.

Wat staat jullie nog te doen?

Samen met Delta Platform gaan we kijken of we een lectoraat aan het project kunnen verbinden.

Je noemt steeds Delta Platform, welke rol is daarvoor weggelegd bij dit soort projecten?

Die van aanjager. Visie en kennis inbrengen en het proces organiseren. De kracht van Delta Platform is vanuit een neutrale positie zeggen: ‘Wij vinden dat dit nodig is’. De energie die loskomt, brengt een idee op een hoger niveau. Bij dit project werkt dat heel goed.

Delta Platform doet nu een stap opzij. Stopt het voor jou ook?

Nee hoor. Ik denk dat ik me op de inhoud richt en me ga bezighouden met het opzetten van de demonstratielocaties.

Wat zou je het mooiste resultaat vinden?

Als uit de demonstratiegebieden blijkt dat we constructief, technisch haalbaar en slim met sediment kunnen omgaan. Daarmee kunnen we de agenda beïnvloeden van het ministerie. Als we kunnen aantonen dat het zin heeft om naar duurzaam sedimentmanagement te gaan waarbij je zand en slib als grondstoffen beschouwt die toegevoegde waarde geven, in plaats van materiaal dat je zo snel mogelijk je vaarweg uit wilt hebben. Als we in die transitie een beweging kunnen krijgen en de sector gelooft er in, dan hebben we iets in beweging gezet. Daar zou ik trots op zijn.

Kennis Liaison

Peter van Veelen

WNF
Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat